පාස්කුවේ සැඟවුණු ඊජිප්තු කතාව
- Lahiru Thikshana
- Jan 28
- 14 min read
ඊශ්රායෙල් ජනයාගේ නික්මයාම (Exodus) යනු හුදෙක් දේශපාලනික නිදහස ලබාගැනීමක් පමණක් නොව, එය බලවත් ආගමික සහ සංස්කෘතික විප්ලවයකි. ඊජිප්තුවේ සියවස් ගණනාවක් වහලුන් ලෙස සිටි ජාතියක්, තම ස්වාමිවරුන්ගේ පූජනීය සංකේතයන්ට අභියෝග කරමින් නව ආගමික අනන්යතාවයක් ගොඩනගාගත් ආකාරය මවිතකරය. මෙහිදී බැටළුවා පූජා කිරීම යනු ඊජිප්තු දේව මණ්ඩලයේ ප්රබලතම දෙවිවරුන් වන අමුන් සහ ක්නුම් හට එරෙහිව සිදු කළ සෘජු ප්රකාශනයකි.
නික්මයාම 12:12 හි දෙවියන් වහන්සේ පවසන්නේ, "මම මිසර දේශයේ සියලු දෙවිවරුන්ට විනිශ්චය ඉෂ්ට කරන්නෙමි" යනුවෙනි. මෙහිදී "විනිශ්චය කිරීම" යනු ඊජිප්තු දේව විශ්වාසයන්ගේ නිසරු බව පෙන්වා දීමයි. උදාහරණයක් ලෙස, ඊජිප්තුවරුන් බැටළුවා මැවුම්කාර බලයේ සංකේතය ලෙස සැලකූ අතර, යුදෙව්වන් එම බැටළුවා මරා උගේ රුධිරය දොරකඩ තැවරීම මගින් ප්රකාශ කළේ සැබෑ මැවුම්කරු සහ ගැලවුම්කරු යෙහෝවා දෙවියන් වහන්සේ පමණක් බවයි. මෙම ලිපියෙන් අප ක්නුම් (Khnum) සහ අමුන් (Amun) දෙවිවරුන් කෙරෙහි වූ ඊජිප්තු භක්තිය සහ යුදෙව් පාස්කුව ජෙරුසලමේ මධ්යගත වන්දනාව දක්වා විකසනය වූ ආකාරය විමසා බලමු.
1. ඊජිප්තුවේ පූජනීය බැටළුවා: අමුන් සහ ක්නුම් දෙවිවරු
පුරාණ ඊජිප්තු ශිෂ්ටාචාරය තුළ සතුන් වන්දනා කිරීම හුදු සත්ත්ව ප්රේමයක් නොව, එම සතුන් තුළින් ප්රකාශ වන දිව්යමය බලය ගරු කිරීමකි. ඊජිප්තුවරුන්ගේ දේව ධර්මයට අනුව, එක් එක් සත්ත්ව විශේෂයක් යම් නිශ්චිත දෙවියෙකුගේ ගුණාංගයක භෞතික ප්රකාශනයක් හෙවත් "බා" (Ba - දිව්යමය ආත්මය) ලෙස සැලකේ. බැටළුවා (Ram) මෙහිදී සශ්රීකත්වයේ, මැවුම්කාර බලයේ සහ සූර්ය ශක්තියේ ප්රධාන සංකේතය විය. බැටළුවාගේ අසීමිත ශක්තිය සහ ප්රජනන හැකියාව නිසා ඔහු ජීවය ලබාදෙන මැවුම්කරුවෙකුගේ වාහකයා ලෙස ජනයාගේ ගෞරවයට පාත්ර විය.
ඓතිහාසික සාක්ෂිවලට අනුව, ඊජිප්තුවේ 'මෙන්ඩෙස්' (Mendes) නගරයේ බැටළු වන්දනාව කෙතරම් ප්රබල වූවාද යත්, එහි සිටි පූජනීය බැටළුවා "මෙන්ඩෙස්හි ස්වාමියා" ලෙස හැඳින්විණි. මරණින් පසු මෙම සතුන් පවා මමිකරණය කර මහත් ගෞරවයෙන් පූජනීය සොහොන්වල භූමදාන කරන ලදී. සූර්ය දෙවියා වන 'රා' (Ra) සෑම රාත්රියකම පාතාල ලෝකය හරහා ගමන් කිරීමේදී බැටළුවෙකුගේ ස්වරූපය ගන්නා බව ඊජිප්තුවරුන් විශ්වාස කළහ. එමනිසා, බැටළුවෙකු මැරීම යනු හුදු සතෙකු මැරීම නොව, සූර්යයාගේ සහ ජීවයේ මූලාශ්රයට කරන බලවත් නිග්රහයකි.
මෙම පසුබිම තුළ, නික්මයාම 8:26 හි මෝසෙස් ෆාරෝ රජුට පවසන වදන් ඉතා වැදගත් වේ: "අපේ දෙවිවූ සමිඳාණන් වහන්සේට පූජා කිරීම මිසරවරුන්ට පිළිකුලක් වන්නේය. බලන්න, අප මිසරවරුන්ට පිළිකුලක්වූ දෙයක් ඔවුන්ගේ ඇස් පෙනෙද්දීම පූජා කළහොත් ඔවුන් අපට ගල් නොගසනු ඇද්ද?" මෙහි 'පිළිකුල' ලෙස සිංහල බයිබලයේ පරිවර්තනය කර ඇති හෙබ්රෙව් වචනය תּוֹעֵבָה (Toevah) යන්නයි. මෙහි අර්ථය ඊශ්රායෙල්වරුන්ට එම සත්වයා පිළිකුල් බව නොව, ඊජිප්තුවරුන් අතිශයින්ම පූජනීය ලෙස සැලකූ බැටළුවා වැනි සත්වයෙකු බිලිදීම ඔවුන්ට (ඊජිප්තුවරුන්ට) දරාගත නොහැකි, ආගමික වශයෙන් "පිළිකුල් සහගත" දේව අපහාසයක් වූ බවයි. බැටළුවන් මැරීම මරණීය දණ්ඩනය ලැබිය හැකි වරදක් ලෙස ඇතැම් යුගවල සැලකූ බව ප්ලූටාර්ක් (Plutarch) වැනි ඉතිහාසඥයන් ද තහවුරු කරයි.
ක්නුම් (Khnum) දෙවියන් සහ මැවුම්වාදය
ක්නුම් යනු ඊජිප්තුවේ පැරණි රාජධානි (Old Kingdom) යුගයේ සිටම මහත් හරසරින් වන්දනාවට පාත්ර වූ, ඊජිප්තු දේව පුරාණයේ එන ප්රබලතම දෙවි කෙනෙකි. ඔහු නයිල් නදියේ පළමු ඇල්ල (First Cataract) සහ එහි ආරම්භක ස්ථානය පාලනය කරන දෙවියා ලෙස ද සැලකේ. ක්නුම් දෙවියා වඩාත් ප්රසිද්ධ වන්නේ කුඹල් සකක් (Potter’s Wheel) භාවිතයෙන්, නයිල් නදියේ මඩවලින් මිනිසුන්ගේ ශරීර සහ ඔවුන්ගේ 'කා' (Ka - ආත්මික සෙවනැල්ල) නිර්මාණය කළ බවට පවතින විශ්වාසය නිසාය. මේ නිසා ඔහු "මැවුම්කාර පියා" ලෙස දේවස්ථානවල ගෞරවයට පාත්ර විය.
ක්නුම්ගේ මැවුම්කාර බලය පිළිබඳ ඓතිහාසික සාක්ෂියක් ලෙස සෙහෙල් දූපතේ (Sehel Island) පිහිටි "සාගත ශිලා ලිපිය" (Famine Stela) හැඳින්විය හැක. එහි සඳහන් වන්නේ වසර හතක් පුරා නයිල් නදිය පිටාර නොගැලීම නිසා ඇතිවූ දරුණු සාගතයක් සමයේදී, දජෝසර් (Djoser) රජු ක්නුම් දෙවියාට යාච්ඤා කළ බවයි. ක්නුම් සිහිනයකින් පෙනී සිට තමා "නයිල් නදියේ දොරටු පාලකයා" බවත්, තමාට ගෞරව කරන්නේ නම් නයිල් නදිය නැවත පිටාර ගලන බවත් පැවසූ බව එහි සඳහන් වේ. මෙමගින් පෙනී යන්නේ ඊජිප්තුවරුන් සිය ජීවයේ මූලාශ්රය වූ නයිල් නදිය සහ තම ශරීරය යන දෙකම ක්නුම්ගේ මැවිල්ලක් ලෙස සැලකූ බවයි.
දේවධර්මීය වශයෙන් ගත් කල, ක්නුම්ගේ මෙම "කුඹල්කාර" ස්වරූපය බයිබලයේ එන මැවුම්කාර දෙවියන් වහන්සේගේ ස්වරූපය සමඟ සෘජු ගැටුමකට එළඹෙයි. උත්පත්ති 2:7 පවසන්නේ, "දෙවිවූ සමිඳාණන් වහන්සේ භූමියේ දූවිල්ලෙන් මනුෂ්යයා සාදා, ඔහුගේ නාස්පුඩු තුළට ජීවන හුස්ම පිඹි සේක" යනුවෙනි. ක්නුම් මඩවලින් මිනිසා සාදන බවට වූ විශ්වාසය දෙවියන් වහන්සේගේ සැබෑ මැවිල්ල අනුකරණය කිරීමක් ලෙස සැලකිය හැක. යෙසායා 64:8 හි ඉශ්රායෙල්වරු පවසන්නේ, "ස්වාමිනි, ඔබ අපගේ පියාණෝය; අපි මැටිය, ඔබ අපේ කුඹල්කරුය (Yotzer); අපි සියල්ලෝම ඔබේ අතේ වැඩය" යනුවෙනි. මෙහි יוֹצֵר (Yotzer) හෙවත් කුඹල්කරු යන හෙබ්රෙව් යෙදුම මගින් පෙන්වා දෙන්නේ ක්නුම් නොව, සැබෑ කුඹල්කරු යෙහෝවා දෙවියන් වහන්සේ බවයි. ඊජිප්තුවේ පළමු වසංගතයෙන් නයිල් නදිය රුධිරය බවට පත් වූ විට, දෙවියන් වහන්සේ ක්නුම් දෙවියාගේ "නයිල් නදියේ පාලනය" නමැති අධිකාරිය විනාශ කර දැමූ සේක.
බැටළු හිසක් සහිතව නිරූපණය කෙරෙන ක්නුම් හට බැටළුවා අතිශයින්ම පූජනීය සත්වයෙකු විය. ඊජිප්තුවේ මුල් යුගවල විසූ Ovis longipes palaeoaegyptiacus නමැති දිගු අං සහිත බැටළු විශේෂය ක්නුම්ගේ දිව්යමය සලකුණ ලෙස සැලකූ අතර, මෙම සත්වයාගේ ප්රජනන ශක්තිය දිව්යමය ජීවයේ මූලාශ්රය ලෙස ජනයා විශ්වාස කළහ. එබැවින් ක්නුම්ගේ බැතිමතුන් බැටළුවන් මැරීම හෝ බැටළු මස් අනුභව කිරීම දෙස බැලුවේ ආත්මය කෙලෙසන මරණීය පාපයක් සහ බලවත් දේව අපහාසයක් ලෙසය. දකුණු ඊජිප්තුවේ එලෙෆන්ටයින් (Elephantine) සහ එස්නා (Esna) යන දූපත්වල ඔහුගේ ප්රධාන දේවස්ථාන පිහිටා තිබූ අතර, පුරාවිද්යාඥයන් විසින් එලෙෆන්ටයින් දූපතේදී රනින් සහ වටිනා ආභරණවලින් සරසන ලද බැටළු මමී විශාල ප්රමාණයක් සොයාගෙන ඇත. මෙය එම සතුන්ට තිබූ රාජකීය හා දිව්යමය ගෞරවය තහවුරු කරයි.
සංස්කෘතික ගැටුම
මෙම ආගමික පසුබිම තුළ, ඊශ්රායෙල්වරුන් බැටළු එඬේරුන් ලෙස ඊජිප්තුවට පැමිණීම මුල සිටම සංස්කෘතික ගැටුමකට මුල පිරීය. උත්පත්ති 46:34 හි සඳහන් වන්නේ, "සෑම බැටළු එඬේරෙකුම මිසරවරුන්ට පිළිකුලක්" වූ බවයි. මෙයට හේතුව ඊජිප්තුවරුන් වන්දනා කළ සතුන් යුදෙව්වන් විසින් ආහාර සඳහා ඇති කිරීම සහ මරා දැමීමයි. උදාහරණයක් ලෙස, උත්පත්ති 43:32 පෙන්වා දෙන්නේ හෙබ්රෙව්වරුන් සමඟ එකට ආහාර ගැනීම පවා ඊජිප්තුවරුන්ට "පිළිකුලක්" වූ බවයි. මක්නිසාද යත්, යුදෙව්වන් තම දෙවිවරුන්ගේ (බැටළුවන්ගේ) මස් අනුභව කර තමන්ව අපවිත්ර කරගන්නා බව ඔවුන් සිතූ බැවිනි. ක්නුම් පූජකයන්ගේ මෙම දැඩි ආකල්පය නිසාම පසුව එලෙෆන්ටයින් දූපතේදී යුදෙව්වන් බැටළුවන් බිලිදීම රුදුරු ආගමික යුද්ධයකට මග පාදන්නක් විය.
ඓතිහාසිකව හා සංස්කෘතිකව විමසා බැලීමේදී, යුදෙව්වන් බැටළුවන් ඇති කිරීම සහ පසුව පාස්කුවේදී ඔවුන් බිලිදීම හුදු ගොවිතැන් කටයුත්තකට වඩා ඊජිප්තු රාජ්යයේ පැවැත්මට එල්ල කළ දැවැන්ත තර්ජනයක් ලෙස සැලකිය හැක. උත්පත්ති 46:34 හි සඳහන් වන පරිදි, "මිසරවරුන්ට සෑම බැටළු එඬේරෙක්ම පිළිකුලක් (תּוֹعֵבָה - Toevah)" වූයේ මෙම ආගමික පසුබිම නිසාය. මෙහි תּוֹعֵבָה (Toevah) යන හෙබ්රෙව් වචනය මගින් පෙන්වා දෙන්නේ එය සාමාන්ය අප්රසාදයකට වඩා දේව දෝෂයක් හෝ අපරාධයක් ලෙස ඔවුන් සැලකූ බවයි.
මෙම මාරාන්තික ගැටුම වඩාත් පැහැදිලි වන්නේ ක්රි.පූ. 410 දී එලෙෆන්ටයින් දූපතේදී ඇතිවූ සිදුවීම් මගිනි. එවකට පර්සියානු පාලනය යටතේ පැවති ඊජිප්තුවේ එලෙෆන්ටයින් (Elephantine) දූපතේ යුදෙව් හමුදා ජනපදයක් ස්ථාපනය වී තිබූ අතර, ඔවුන් එහි තම දේවස්ථානයේදී බැටළුවන් බිලිදීම සිදු කළහ. මෙය ආසන්නයේ තිබූ ක්නුම් (Khnum) දේවස්ථානයේ පූජකයන්ගේ රුදුරු කෝපයට හේතු විය. පර්සියානු ආණ්ඩුකාර අර්සාමස් (Arsames) බැහැරව සිටි අවස්ථාවක, ක්නුම් පූජකයන් විසින් ප්රාදේශීය පර්සියානු බලධාරියෙකු වූ විදාරනාග් (Vidaranag) පොළඹවා යුදෙව් දේවස්ථානය සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කර දැමූහ. මෙය යුදෙව් ඉතිහාසයේ ඉතා තීරණාත්මක සිදුවීමකි.
'එලෙෆන්ටයින් පැපිරස්' (Elephantine Papyri) නමින් හැඳින්වෙන ඓතිහාසික ලේඛන මගින් මෙම ගැටුම පිළිබඳ අතිශය වැදගත් තොරතුරු හෙළිවේ. විශේෂයෙන්ම බගෝවාස් (Bagoas) වෙත යැවූ පෙත්සමෙහි යුදෙව්වන් ඉල්ලා සිටින්නේ තම දේවස්ථානය නැවත ගොඩනැගීමට අවසර ලබා දෙන ලෙසයි. පසුව ඔවුන්ට අවසර ලැබුණද, ක්නුම් බැතිමතුන් සතුටු කිරීම සඳහා පර්සියානු පාලකයන් විසින් පනවනු ලැබූ කොන්දේසිය වූයේ බැටළුවන් වැනි සතුන් පූජා කිරීම (Animal Sacrifice) තහනම් කර, ඒ වෙනුවට සුවඳ දුම් සහ ධාන්ය පූජාවන් පමණක් සිදු කළ යුතු බවයි. මෙමගින් පෙනී යන්නේ තමන් වන්දනා කරන සත්වයා තවත් පිරිසක් මරා දැමීම දරාගත නොහැකි "දේව අපහාසයක්" ලෙස ඊජිප්තුවරුන් දැඩිව විශ්වාස කළ බවයි.
මෙම ඓතිහාසික පසුබිම බයිබලයේ සඳහන් වන යෙරෙමියා 44:1 වැනි පාඨයන් සමඟ ද සම්බන්ධ වේ. එහි ජෙරුසලමේ විනාශයෙන් පසු ඊජිප්තුවේ 'පත්රොස්' (Pathros - එනම් දකුණු ඊජිප්තුවේ එලෙෆන්ටයින් ප්රදේශය) පදිංචි වූ යුදෙව්වන් ගැන සඳහන් වේ. මෙම යුදෙව්වන් තම මුතුන් මිත්තන් ඊජිප්තුවෙන් නික්ම යාමේදී සිදු කළ ආකාරයටම බැටළුවන් බිලිදීම දිගටම කරගෙන යාමට උත්සාහ කළ අතර, එය ඊජිප්තු දේව විශ්වාසයන් සමඟ නිරන්තර ගැටුමකට හේතු විය.
මෝසෙස් ෆාරෝ රජු ඉදිරියේ කළ ප්රකාශය (නික්මයාම 8:26) මෙම ඓතිහාසික සන්දර්භය තුළ අතිශයින්ම තීරණාත්මක වේ: "බලන්න, අප මිසරවරුන්ට පිළිකුලක් වූ දෙයක් ඔවුන්ගේ ඇස් පෙනෙද්දීම පූජා කළහොත් ඔවුන් අපට ගල් නොගසනු ඇද්ද?" මෙහි 'පිළිකුල' ලෙස හඳුන්වන්නේ ඊජිප්තුවරුන් දේවත්වයෙන් සැලකූ බැටළුවාය. යුදෙව්වන් ඊජිප්තුවෙන් පිටව යාමට පෙර තම නිවෙස්වල බැටළුවන් මරා රුධිරය උළුවහු මත තැවරීම හුදු ආරක්ෂක සලකුණක් නොව, එය ඊජිප්තු මැවුම්කාර දෙවියා වන ක්නුම්ට තමන්ව බේරාගත නොහැකි බවත්, සැබෑ මැවුම්කරු සහ ගැලවුම්කරු යෙහෝවා දෙවියන් වහන්සේ පමණක් බවත් කළ ප්රසිද්ධ නිවේදනයකි. නික්මයාම 12:12 හි දෙවියන් වහන්සේ පැවසූ පරිදි, මිසරයේ සියලු දෙවිවරුන්ට විනිශ්චය ඉෂ්ට කිරීමේදී බැටළුවා පූජා කිරීම මගින් ක්නුම් සහ අමුන් වැනි දෙවිවරුන්ගේ ආගමික ආධිපත්යය යුදෙව්වන් විසින් මුලින්ම බිඳ දමනු ලැබීය. මෙම 'Toevah' පූජා කිරීමේ විප්ලවය තුළින් යුදෙව්වන් තම වහල් මානසිකත්වයෙන් මිදී දේවරාජ්යයේ නිදහස් ජාතියක් ලෙස නැගී සිටීමට පදනම දැමූහ.
අමුන් (Amun) දෙවියන් සහ තීබස් වන්දනාව
අමුන් දෙවියා ඊජිප්තු දේව මණ්ඩලයේ රජු ලෙසත්, "දෙවිවරුන්ගේ රජ" (King of Gods) ලෙසත් සැලකේ. "අමුන්" යන නාමයේ අර්ථය "සැඟවුණු තැනැත්තා" (The Hidden One) යන්නයි. නව රාජධානි යුගයේදී, ඊජිප්තුවරුන් හයික්සෝස් (Hyksos) ආක්රමණිකයන් පලවා හැරීමෙන් පසු, අමුන් දෙවියා ජාතික ආරක්ෂකයා සහ විමුක්තිදායකයා ලෙස ඉහළම තලයට ඔසවා තැබීය. මෙම යුගයේදී ඔහු සූර්ය දෙවියා වන 'රා' සමඟ අනන්ය වෙමින් අමුන්-රා (Amun-Ra) ලෙස ප්රබලත්වයට පත් වූ අතර, ඔහු විශ්වයේ මැවුම්කරු සහ සියලු ජීවීන්ගේ පියා ලෙස වන්දනා කෙරිණි.
අමුන් දෙවියා බැටළු ස්වරූපයෙන් වන්දනාවට පාත්ර වූ බැවින්, ලොව විශාලතම ආගමික මධ්යස්ථානයක් වන ලක්සෝර්හි කාර්නැක් (Karnak) දේවස්ථාන සංකීර්ණය ඔහු උදෙසා කැප කෙරිණි. මෙහි ඇති "බැටළු හිසක් සහිත ස්පින්ක්ස් මාවත" (Avenue of Ram-headed Sphinxes) මගින් අමුන් දෙවියාගේ පූජනීය බලයත්, ඔහු පාරාවෝ රජුන්ගේ ආරක්ෂකයා බවත් සංකේතවත් කෙරිණි. බැටළු හිසක් සහ සිංහ සිරුරක් සහිත මෙම පිළිම මගින් අමුන්ගේ දිව්යමය ප්රඥාව සහ ශක්තිය එකවර නිරූපණය විය.
බයිබලයේ අනාගතවක්තෘවරුන්ගේ ඉගැන්වීම් තුළ අමුන් දෙවියා සහ ඔහු කේන්ද්ර කරගත් තීබස් (Thebes) නගරය පිළිබඳව සුවිශේෂී සහ සෘජු සඳහන් කිරීම් කිහිපයක් දක්නට ලැබේ. හෙබ්රෙව් බයිබලයෙහි මෙම නගරය נֹא אָמוֹן (No-Amon) හෙවත් "අමුන්ගේ නගරය" ලෙස හඳුන්වයි. යෙරෙමියා 46:25 හි ස්වාමීන් වහන්සේ පවසන්නේ: "ඉශ්රායෙල්ගේ දෙවිවූ සේනාවල ස්වාමීන් වහන්සේ මෙසේ කියන සේක: බලන්න, මම තීබස්හි (No) අමොන්ටත් (Amon), ඵාරෝටත්, මිසරයටත්, එහි දෙවිවරුන්ටත්, එහි රජවරුන්ටත් දඬුවම් කරන්නෙමි." මෙහි නෝ (No) යනු "නගරය" යන අරුත දෙන ඊජිප්තු 'නියුට්' (Niut) යන වචනයෙන් බිඳී ආවකි. අමුන් යනු "දෙවිවරුන්ගේ රජු" බැවින්, මෙම නගරයට දඬුවම් කිරීම යනු මුළු ඊජිප්තු අධ්යාත්මික පදනම බිඳ දැමීමකි.
තීබස් නගරයේ වැටීම
ඓතිහාසික වශයෙන් බලන කල, තීබස් නගරයේ වැටීම බයිබලයේ අනතුරු ඇඟවීමක් ලෙස භාවිතා කර ඇත. නාහුම් 3:8-10 වගන්තිවලදී, ඇසිරියාවේ නිනිවයේ වැටීම ගැන පවසද්දී අනාගතවක්තෘවරයා මෙසේ ප්රශ්න කරයි: "නයිල් නදිය අසල පිහිටි, වටකරට ජලය තිබුණාවූ, මුහුද පවුරක් කොට තිබුණාවූ නෝ-අමොන්ට (No-Amon) වඩා ඔබ උතුම්ද?" මෙහි සඳහන් වන්නේ ක්රි.පූ. 663 දී ඇසිරියානු රජ අෂුර්බානිපාල් (Ashurbanipal) විසින් තීබස් නගරය යටත් කර එහි වූ අමුන් දේවස්ථාන කොල්ලකෑමේ ඓතිහාසික සිදුවීමයි. එලෙසම එසකියෙල් 30:14-16 හි දෙවියන් වහන්සේ පවසන්නේ, "මම පත්රොස් පාළු කරන්නෙමි, ශොවාන්හි ගින්නක් දල්වන්නෙමි, නෝ (Thebes) නගරයෙහි විනිශ්චයන් ඉෂ්ට කරන්නෙමි... මම නෝ නගරය පලා දමන්නෙමි" යනුවෙනි.
මෙම දේව විනිශ්චයන් තුළ පවතින ගැඹුරු අර්ථය නම්, ඊජිප්තුවේ බලවත්ම දෙවියා සහ ඔහුගේ "රාජකීය බැටළුවා" (Ram) දෙවියන් වහන්සේ ඉදිරියේ පරාජය වන බව පෙන්වීමයි. පාස්කු බැටළුවා පූජා කිරීම යනු අතීතයේ සිටම ඊජිප්තුවේ මෙම "දෙවිවරුන්ගේ රජු" හෙවත් අමුන්ගේ ආධිපත්යයට එරෙහිව දෙවියන් වහන්සේ කළ බලවත් විනිශ්චයක සිහිවටනයකි.
පුරාණ ග්රීක ඉතිහාසඥ හෙරොඩොටස් (Histories 2:42) වාර්තා කරන පරිදි, තීබස් වැසියන් බැටළුවන් මැරීමෙන් වැළකී සිටියේ ඔවුන් එම සත්වයා අමුන් දෙවියාගේ "බා" (Ba - දිව්යමය ප්රකාශනය) ලෙස සැලකූ බැවිනි. නමුත් වසරකට එක් වරක් යෙදෙන අමුන් දෙවියාගේ මංගල්ය දිනයේදී පමණක් ඔවුන් තනි බැටළුවෙකු බිලිදීමේ සුවිශේෂී චාරිත්රයක් සිදු කළහ. එහිදී බැටළුවා මරා, උගේ හම ඉවත් කර, එම හම භාවිතා කරමින් අමුන් දෙවියාගේ රන් ප්රතිමාව සම්පූර්ණයෙන්ම ආවරණය කරනු ලැබීය. මෙම ක්රියාව සංකේතවත් කළේ මියගිය සත්වයාගේ ආත්මය තුළින් දෙවියා නැවත "අවතාර වත්වීම" හෝ ප්රකාශ වීමයි. ඉන්පසුව දේවස්ථානයේ සිටි සියලු දෙනා මියගිය බැටළුවා වෙනුවෙන් විලාප තැබීම (Lamentation) සහ ශෝක වීම සිදු කළ අතර, අවසානයේ බැටළුවාව මහත් ගෞරවයෙන් පූජනීය සොහොනක භූමදාන කළහ.
මෙම ඓතිහාසික පසුබිම යුදෙව් පාස්කු බැටළුවාගේ කතාව සමඟ සැසඳීමේදී විශාල දේවධර්මීය පරස්පරයක් මතු වේ. ඊජිප්තුවරුන් මුළු තීබස් නගරයටම එක් බැටළුවෙකු පමණක් වසරකට වරක් අතිශය ශෝකාකූලව පූජා කරද්දී, ඊශ්රායෙල්වරුන්ට දෙවියන් වහන්සේ අණ කළේ සෑම පවුලකටම එක් බැටළුවෙකු බැගින් (නික්මයාම 12:3-4) දහස් ගණනින් බිලිදෙන ලෙසයි. ඊජිප්තුවරුන් බැටළුවාගේ මරණය ගැන විලාප තබද්දී, යුදෙව්වන් එම බැටළුවාගේ මස් අනුභව කරමින් ප්රීතිමත් උත්සවයක් පැවැත්වූහ.
මෙම ක්රියාව ඊජිප්තුවරුන්ගේ දෘෂ්ටියට අනුව හුදෙක් සත්ව හිංසනයක් නොව, ඔවුන්ගේ ප්රධාන දෙවියා වන අමුන්ට කරන ලද මාරාන්තික නිග්රහයකි. නික්මයාම 12:5-7 හි සඳහන් වන පරිදි, "නිදොස්වූ වයස අවුරුදු එකක්වූ බැටළුවෙකු තෝරාගෙන... උගේ රුධිරයෙන් ස්වල්පයක් ගෙන ඔවුන් ඌව කන ගෙවල්වල උළුවහු කණු දෙකෙහිද හුරු උළුවස්සෙහිද තැවරිය යුතුය" යන අණ මගින් දෙවියන් වහන්සේ ඊශ්රායෙල්වරුන්ව පොළඹවනු ලැබුවේ ඊජිප්තු සංස්කෘතියේ පූජනීයම සංකේතය තම නිවෙස්වල ආරක්ෂක සලකුණක් ලෙස භාවිතා කිරීමටයි. මින් පැහැදිලි වන්නේ ඊජිප්තුවේ "සැඟවුණු දෙවියා" (අමුන්) මියයද්දී, ඉශ්රායෙල්ගේ "ජීවමාන දෙවියා" තම සෙනඟව මරණයෙන් මුදාගත් බවයි. මෙම පසුබිම තුළ, යුදෙව්වන් බැටළුවන් දහස් ගණනින් මැරීම ඊජිප්තුවරුන්ට දරාගත නොහැකි කරුණක් වූ බව පැහැදිලිය.
2. එලෙෆන්ටයින් හි ආගමික ගැටුම (ක්රි.පූ. 5 වන සියවස)
ඊජිප්තුවේ බැටළු වන්දනාව සහ යුදෙව් පාස්කුව අතර පැවති මෙම දැවෙන ගැටුම පිළිබඳ වඩාත්ම ප්රබල ඓතිහාසික සාක්ෂිය හමුවන්නේ ක්රි.පූ. 5 වන සියවසේ ලියවුණු "එලෙෆන්ටයින් පැපිරස්" (Elephantine Papyri) නමින් හැඳින්වෙන ලේඛන එකතුවෙනි. මෙය අතීතයේ දකුණු ඊජිප්තුවේ නයිල් නදිය මැද පිහිටි එලෙෆන්ටයින් (Elephantine) දූපතේ විසූ යුදෙව් යුද හමුදා ජනපදයක ජීවිතය නිරූපණය කරන අතිශය දුර්ලභ මූලාශ්රයකි.
මෙම දූපත එකල ඊජිප්තුවේ දකුණු දේශ සීමාව ආරක්ෂා කිරීම සඳහා පර්සියානුවන් විසින් ස්ථාපනය කළ උපායමාර්ගික මධ්යස්ථානයක් විය. එහි විසූ යුදෙව්වන්ට තම දෙවියන් වහන්සේ වෙනුවෙන් කැප කළ වෙනම දේවස්ථානයක් තිබූ අතර, ඔවුන් එහි තම මුතුන් මිත්තන්ගේ චාරිත්රවලට අනුව බැටළුවන් බිලිදීම සිදු කළහ. දෛවෝපගත ලෙස මෙම දේවස්ථානය පිහිටා තිබුණේ බැටළු හිසක් ඇති මැවුම්කාර ක්නුම් (Khnum) දෙවියාගේ ප්රධාන දේවස්ථානයට ඉතා ආසන්නයේය.
ක්රි.පූ. 410 දී, පර්සියානු ආණ්ඩුකාර අර්සාමස් (Arsames) දූපතෙන් බැහැරව සිටි අවස්ථාවක, ක්නුම් දේවස්ථානයේ පූජකයන් විසින් ප්රාදේශීය පර්සියානු බලධාරියෙකු වූ විදාරනාග් (Vidaranag) පොළඹවා යුදෙව් දේවස්ථානය සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කර දැමූහ. මෙයට ප්රධාන හේතුව වූයේ යුදෙව්වන් පාස්කු සමයේදී බැටළුවන් ප්රසිද්ධියේ බිලිදීම හරහා ක්නුම් දෙවියාට සිදුකළ දේව අපහාසයයි. ඊජිප්තුවරුන්ට මෙය දරාගත නොහැකි Toevah (תּוֹעֵבָה - පිළිකුලක්) විය.
පැපිරස් ලේඛනවලට අනුව (විශේෂයෙන් 'ප්රතිසංස්කරණය සඳහා වූ පෙත්සම' - Petition for Reconstruction), යුදෙව්වන් පසුව ජෙරුසලමේ පාලක බගෝවාස්ගෙන් (Bagoas) සහ උත්තම පූජක ජොහානන්ගෙන් තම දේවස්ථානය නැවත ගොඩනැගීමට අවසර සහ සහය ඉල්ලා සිටියහ. ක්රි.පූ. 407 දී ලියවුණු මෙම ලේඛන මගින් පෙනී යන්නේ යුදෙව්වන් දැඩි අසරණභාවයකට පත්ව සිටි බවයි. අවසානයේ පර්සියානු බලධාරීන්ගෙන් ඔවුන්ට අවසර ලැබුණද, ක්නුම් බැතිමතුන් සමඟ ඇතිවිය හැකි තවත් ලේ වැකි ගැටුම් වළක්වා ගැනීමට පර්සියානු පාලකයන් විසින් ඉතා දැඩි සහ දේවධර්මීය වශයෙන් තීරණාත්මක කොන්දේසියක් පැනවූහ. එනම්, නැවත ගොඩනැඟූ දේවස්ථානය තුළ බැටළුවන්, ගවයන් හෝ එළුවන් වැනි සතුන් පූජා කිරීම (Blood sacrifices/Olah) සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කර, ඒ වෙනුවට සුවඳ දුම් (Incense) සහ ධාන්ය පූජාවන් (Meal offerings) පමණක් සිදු කළ යුතු බවයි.
මෙම කොන්දේසිය යුදෙව්වන්ට විශාල ආගමික අර්බුදයක් විය. මක්නිසාද යත්, ලෙවී කතාව (Leviticus) 17:11 පවසන පරිදි, "ශරීරයේ ජීවනය තිබෙන්නේ රුධිරයෙහිය; රුධිරය පව් උදෙසා පිරිනමනු ලබන පූජාවයි" යන පදනම මෙහිදී බිඳ වැටුණි. ඊජිප්තු සංස්කෘතියේ පීඩනය හමුවේ බැටළුවා පූජා කිරීම නතර කිරීම යනු පාස්කුවේ නියම අර්ථය අත්හැරීමකි.
මෙම ඓතිහාසික සිදුවීම බයිබලයේ යෙරෙමියා 44:1 වැනි පාඨයන් සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වේ. එහි ජෙරුසලමේ විනාශයෙන් පසු ඊජිප්තුවේ 'පත්රොස්' (Pathros - එනම් දකුණු ඊජිප්තුවේ එලෙෆන්ටයින් ඇතුළත් ප්රදේශය) පදිංචි වූ යුදෙව්වන් ගැන සඳහන් වේ. යෙරෙමියා 44:11-14 වගන්තිවලදී දෙවියන් වහන්සේ අනතුරු අඟවන්නේ ඊජිප්තුවේ රැකවරණය සොයා ගිය ජනයා එහි රූප වන්දනාවට සහ සංස්කෘතික පීඩනයට නතු වන බවයි. එලෙෆන්ටයින් දූපතේදී සිදු වූයේ ද මෙයයි; ඔවුන්ට තම නික්මයාමේ උරුමය රැකගැනීමට අවශ්ය වුවද, පූජනීය බැටළුවා වන්දනා කළ ක්නුම් බැතිමතුන් සමඟ නිරන්තරයෙන් ගැටීමට සිදුවිය. පාස්කු බැටළුවාගේ රුධිරය යනු හුදු චාරිත්රයක් නොව, එය වහල්භාවයට සහ අසත්ය දේව විශ්වාසයන්ට එරෙහිව යුදෙව් අනන්යතාවය ප්රකාශ කිරීමේ ලේ වැකි අත්සනක් බව මෙම ගැටුමෙන් තහවුරු වේ. මෙම ඓතිහාසික පසුබිම තුළින් අපට වටහාගත හැක්කේ පාස්කුවේ සැබෑ අභියෝගය වූයේ රුධිරය ඉසීම නොව, එමගින් ඊජිප්තු දේව පද්ධතිය ප්රතික්ෂේප කර සැබෑ දෙවියන් වහන්සේට පක්ෂපාතී වීම බවයි.
3. පාස්කුවේ පරිණාමය: ඊජිප්තුවේ සිට ජෙරුසලමට
පාස්කු මංගල්යය යනු කාලයාගේ ඇවෑමෙන් හැඩගැසුණු ක්රියාවලියකි. මුලින් ඊජිප්තුවේදී එය හදිසි ආරක්ෂක චාරිත්රයක් වූ අතර, පසුව ජෙරුසලමේදී එය ජාතික උත්සවයක් බවට පත් විය. දේවධර්ම විද්යාවේදී මෙය "Pesach in Egypt ⇄ Pesach in Jerusalem" (ඊජිප්තුවේ පාස්කුව සහ ජෙරුසලමේ පාස්කුව අතර අන්තර් සම්බන්ධය) ලෙස හඳුන්වයි. මෙම විකාශනය හුදු ස්ථාන මාරුවක් නොව, පෞද්ගලික ආරක්ෂාව පිළිබඳ චාරිත්රයක් ජාතික අනුස්මරණයක් බවට පත්වීමේ දේවධර්මීය ගමනකි.
පෞද්ගලික ආරක්ෂාවෙන් ජාතික අනුස්මරණයට
ඊජිප්තුවේදී සිදු වූ මුල් පාස්කුව (Pesach Mitzrayim) මූලික වශයෙන් ආරක්ෂිත චාරිත්රයක් (Apotropaic ritual) විය. එහි අරමුණ වූයේ දෙවියන් වහන්සේ එවන ලද "විනාශකයාගෙන්" (Hebrew: Mashchit - הַמַּשְׁחִית) තම පවුල බේරා ගැනීමයි. නික්මයාම 12:13 හි සඳහන් වන්නේ, "මා ලේ දකින විට මම ඔබ පසුකර (Pass over) යන්නෙමි" යනුවෙනි. මෙහිදී ලේ වැදගත් වූයේ ඒ මොහොතේ මරණයෙන් බේරීමටය.
නමුත් පසුකාලීනව ජෙරුසලමේදී සැමරූ පාස්කුව (Pesach Dorot) ඓතිහාසික අනුස්මරණයක් (Zikkaron - זִכָּרוֹן) බවට පත් විය. ද්විතීය කතාව 16:3 පවසන්නේ, "ඔබේ ජීවිතයේ සෑම දිනකම ඔබ මිසර දේශයෙන් පිටතට ආ දවස සිහි කරන පිණිස" මෙය පවත්වන ලෙසයි. මෙහිදී වැදගත් වන්නේ වර්තමාන මරණයකින් බේරීම නොව, අතීතයේ දෙවියන් වහන්සේ කළ ගැලවීම මතු පරම්පරාවට සිහිපත් කර දීමයි.
ජොෂියා රජුගේ ප්රතිසංස්කරණ සහ වන්දනාව මධ්යගත කිරීම
පාස්කුවේ මෙම පරිණාමයට බලපෑ ප්රධානතම ඓතිහාසික හැරවුම් ලක්ෂය වන්නේ ක්රි.පූ. 7 වන සියවසේ විසූ ජොෂියා (Josiah) රජුගේ ආගමික ප්රතිසංස්කරණයි. ජොෂියා රජුට පෙර පාස්කුව බොහෝ විට පෞද්ගලික නිවෙස්වල හෝ ප්රාදේශීය පුදබිම්වල සමරනු ලැබීය. එහෙත් ජොෂියා රජු දේවමාළිගාව අලුත්වැඩියා කිරීමේදී හමු වූ "නීති පොත" (ද්විතීය කතාව පොත විය හැක) පදනම් කරගෙන පාස්කුව ජෙරුසලමේ දේවමාළිගාවට පමණක් සීමා කළේය.
2 රාජාවලිය 23:22 හි සඳහන් වන්නේ, "විනිශ්චයකාරයන් ඉශ්රායෙල්වරුන් පාලනය කළ කාලයේ පටන්... මෙයාකාර පාස්කුවක් පවත්වනු නොලැබීය" යනුවෙනි. ජොෂියා රජු විසින් ද්විතීය කතාව 16:5-6 හි එන අණ ක්රියාත්මක කළේය: "ඔබ වාසය කරන කිසිම නගරයකදී පාස්කු පූජාව නොපිදිය යුතුය. ඒ වෙනුවට ඔබේ දෙවිවූ සමිඳාණන් වහන්සේ තමන්ගේ නාමය පවත්වන පිණිස තෝරාගන්නා ස්ථානයේදී (ජෙරුසලමේදී) ඌව පූජා කළ යුතුය."
රුධිරයේ භාවිතය සහ පූජාසනය
මෙම මධ්යගත කිරීම නිසා රුධිරයේ භාවිතය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් විය. ඊජිප්තුවේදී රුධිරය තැවරුවේ පෞද්ගලික නිවසේ දොරකඩය (Mezuzot). නමුත් ජෙරුසලමේදී බැටළුවන් දේවමාළිගාවේදී මරනු ලැබූ බැවින්, රුධිරය පූජාසනයේ පතුලට වැක්කිරීම හෝ ඉසීම සිදු විය. 2 ලේකම් 30:16 සහ 35:11 හි හෙසකියා සහ ජොෂියා රජුන්ගේ පාස්කු උත්සව ගැන පවසද්දී, "පූජකයන් ලෙවීවරුන්ගේ අතින් ලේ ගෙන පූජාසනය පිට ඉසූහ" යනුවෙන් සඳහන් වේ.
මෙහි ඇති ගැඹුරු අර්ථය නම්, මුළු ජාතියම එකම "පොදු නිවසක්" (දේවමාළිගාව) සහ එකම "දොරකඩක්" (පූජාසනය) ඇති එකම මහා පවුලක් බවට පත්වීමයි. පෞද්ගලික නිවසේ ආරක්ෂාව සඳහා වූ රුධිරය, මුළු ජාතියේම ගිවිසුම අලුත් කරන සාමූහික පූජාවක් බවට පරිවර්තනය වූයේ මෙලෙසිනි.
ලක්ෂණය | ඊජිප්තුවේ පාස්කුව (මුල් අවස්ථාව) | ජෙරුසලමේ පාස්කුව (පසුකාලීන අවස්ථාව) |
ස්ථානය | පෞද්ගලික නිවෙස් තුළ පවුල් මට්ටමින්. | ජෙරුසලමේ දේවමාළිගාවේ පමණි. |
අරමුණ | "විනාශකයාගෙන්" (Destroyer) ආරක්ෂා වීම. | ඊජිප්තුවෙන් පිටව යාම සිහිපත් කිරීම. |
රුධිරය | දොරකඩ උළුවහු කණු මත තැවරීම. | දේවමාළිගාවේ පූජාසනය මත ඉසීම. |
භෝජනය | ඉක්මනින්, සපත්තු පැළඳගෙන අනුභව කිරීම. | සැතපී සිටිමින් (Relaxed) නිදහසේ අනුභව කිරීම. |
ස්වභාවය | ආරක්ෂිත චාරිත්රයක් (Apotropaic). | ජාතික වන්දනා මංගල්යයක් (Pilgrimage). |
4. "එක් බැටළුවා" සහ හෙබ්රෙව් ව්යාකරණයේ අභිරහස
යුදෙව් දේවධර්මය තුළ පාස්කුව සම්බන්ධයෙන් ඇති වඩාත්ම ගැඹුරු සංකල්පයක් නම් ඊශ්රායෙල් ජාතිය "එක් ශරීරයක්" ලෙස සැලකීමයි. මෙම අදහස හුදු දේශපාලනික එකඟතාවයක් නොව, බයිබල් පාඨයන්හි අඩංගු සුවිශේෂී ව්යාකරණ රටා තුළින් මතු වන්නකි. මෙයට ප්රධානම පදනම වී ඇත්තේ නික්මයාම 12:6 හි ඇති ව්යාකරණමය "විෂමතාවයයි".
එම වගන්තිය පවසන්නේ: "මුළු ඊශ්රායෙල් සභාවම (כֹּל קְהַל עֲדַת-יִשְׂרָאֵל) සන්ධ්යා කාලයේදී ඌව (אֹתוֹ) මැරිය යුතුය."
මෙහිදී "මුළු ඊශ්රායෙල් සභාව" (Kol Qehal) යනු දහස් ගණනක් වන බහු වචනයක් (Plural collective) වුවද, මරනු ලබන සත්වයා (object) සඳහා භාවිතා කර ඇත්තේ אֹתוֹ (Oto) යන හෙබ්රෙව් ඒක වචන පදයයි. ව්යාකරණ රීතියට අනුව නම්, සෑම පවුලක්ම තනි තනිව බැටළුවන් මරන බැවින් එය "ඔවුන්ව" (Them) ලෙස තිබිය යුතුය. එහෙත් බයිබල් කතුවරයා "ඌව" (It) යන ඒක වචනය භාවිතා කිරීම රබ්බිවරුන්ගේ විශේෂ අවධානයට ලක් විය.
ක්රි.ව. 2 වන සියවසේ විසූ රබ්බි එලියේසර් (Rabbi Eliezer) මෙම වචනය පදනම් කරගෙන තර්ක කළේ, අවශ්ය නම් මුළු ඊශ්රායෙල් ජාතියටම එක් පාස්කු බැටළුවෙකු පූජා කිරීම පවා ප්රමාණවත් වන බවයි. මෙයින් අදහස් වන්නේ ඊශ්රායෙල් ජාතිය යනු හුදෙක් පුද්ගලයන් සමූහයක් නොව, දෙවියන් වහන්සේ ඉදිරියේ පෙනී සිටින එකම සාමූහික පෞරුෂයක් (Corporate Personality) බවයි. මෙය "එකම මේසයක වාඩි වී ආහාර ගන්නා එකම පවුලක්" වැනි අතිශය සමීප බැඳීමකි.
ඓතිහාසික වශයෙන් බලන කල, මෙම "එක් ශරීරයක්" යන සංකල්පය පුරාණ යුදෙව් සමාජය තුළ වගකීම් බෙදා ගැනීමේදී ද දක්නට ලැබේ. උදාහරණයක් ලෙස, යොෂුවා 7 වැනි පරිච්ඡේදයේ අඛාන් (Achan) කළ පාපය නිසා මුළු ඉශ්රායෙල් ජාතියටම දඬුවම් ලැබුණි. එක් පුද්ගලයෙකුගේ ක්රියාවක් මුළු ජාතියටම බලපාන ආකාරය "සාමූහික වගකීමක්" ලෙස එහිදී විග්රහ කෙරේ. පාස්කුවේදී ද සිදුවන්නේ මෙහි අනෙක් පැත්තයි; එක් පූජාවක් තුළින් මුළු ජාතියටම ගැලවීම හිමිවේ.
මිෂ්නා (Mishnah Pesachim 5:5-7) ග්රන්ථයේ සඳහන් වන පරිදි, ජෙරුසලමේ දේවමාළිගාවේදී බැටළුවන් මැරීම සිදු කළේ කණ්ඩායම් (Cohorts) තුනකට බෙදාය. පළමු කණ්ඩායම ඇතුළු වූ පසු දොරවල් වසා දැමූ අතර, මුළු ශාලාවම පිරී සිටි බැතිමතුන් එකම හඬින් තම පූජාවන් සිදු කළහ. මෙහිදී රබ්බිවරුන් විශ්වාස කළේ එකම අවස්ථාවක දහස් ගණනක් බැටළුවන් මරනු ලැබුවද, දේවධර්මීය වශයෙන් එය "එකම පූජාවක්" (One single offering) ලෙස දෙවියන් වහන්සේ පිළිගන්නා බවයි.
මෙම සංකල්පය පසුව අළුත් ගිවිසුමේ දේවධර්මය සමඟ ද අපූරුවට බද්ධ වේ. යොහන් 1:29 හි යොහන් බව්තීස්ත ජේසුස් වහන්සේ ගැන පවසන්නේ, "ලෝකයේ පාපය දුරුකරන දෙවියන් වහන්සේගේ බැටළු පෝතකයා (The Lamb of God) බලන්න" යනුවෙනි. මෙහිදී ද "එක් බැටළුවෙකු" මුළු ලෝකයටම ප්රමාණවත් වීම යන යුදෙව් පාස්කු සංකල්පය (Substitutionary Atonement) සම්පූර්ණ වේ. 1 කොරින්ති 5:7 පවසන පරිදි, "අපේ පාස්කු බැටළුවාණන් වන ක්රිස්තුස් වහන්සේ පූජා කරනු ලැබ සිටින සේක." එබැවින්, නික්මයාම 12:6 හි එන ඒ කුඩා ඒක වචන පදය ($אֹתוֹ$), මුළු මානව ඉතිහාසයේම ගැලවීමේ මහා සැලැස්ම වෙත යොමු කෙරෙන හෙබ්රෙව් ව්යාකරණමය දොරටුවක් බඳුය.
.
5. ජාතික සමගිය, පූජකත්වය සහ දේවමාළිගාව
ජෙරුසලමේ දේවමාළිගාව තුළ පාස්කු පූජාව පැවැත්වීමේදී දක්නට ලැබුණු වඩාත්ම විස්මිත ලක්ෂණය වන්නේ සාමාන්ය ජනතාවට හිමි වූ අතිවිශේෂ ආගමික තත්ත්වයයි. සාමාන්යයෙන් යුදෙව් නීතිය (ලෙවී කතාව) යටතේ සතුන් බිලිදීම සහ රුධිරය හැසිරවීම සීමා වී තිබුණේ ආරොන්ගේ පරම්පරාවේ පූජකයන්ට සහ ලෙවීවරුන්ට පමණි. එහෙත් පාස්කු දිනට පමණක් මෙම පූජක ධූරාවලිය තාවකාලිකව ලිහිල් විය.
මෙම සුවිශේෂී තත්ත්වය පැහැදිලි කිරීමට බයිබල් පාඨ කිහිපයක් උපකාරී වේ. නික්මයාම 19:6 හි දෙවියන් වහන්සේ ඊශ්රායෙල්වරුන්ට පොරොන්දු වූයේ, "ඔබ මට පූජක රාජ්යයක් (Mamlekhet Kohanim - מַמְלֶכֶת כֹּהֲנִים) ද ශුද්ධවූ ජාතියක් ද වන්නහුය" යනුවෙනි. සාමාන්ය දිනවලදී මෙම පූජකත්වය ක්රියාත්මක වූයේ පූජකයන් හරහා වුවද, පාස්කු දවසේදී සෑම යුදෙව් ගෘහමූලිකයෙකුම තමන්ගේම අතින් බැටළුවා මරා පූජා කිරීම තුළින් මෙම "පූජක රාජ්යය" යන පොරොන්දුව සැබෑවක් බවට පත් කළේය.
දේවධර්මවාදී ෆිලෝ (Philo of Alexandria) සිය 'Life of Moses' කෘතියේ (2:224) ඓතිහාසික සාක්ෂි සපයමින් පවසන්නේ, සාමාන්යයෙන් වෘත්තීය පූජකයන් විසින් සිදු කරන කාර්යයන් පාස්කු දිනට මුළු ජාතියම එක්ව සිදු කරන බවයි. ඔහු පවසන පරිදි, "එදින මුළු ජාතියම පූජකයන් ලෙස ක්රියා කරන අතර, සෑම පුද්ගලයෙක්ම පිරිසිදු දෑතින් පූජාවන් සිදු කරයි." මෙහි අර්ථය නම්, දේවමාළිගාවේ මළුව තුළ පූජකයා සහ සාමාන්ය පුද්ගලයා අතර තිබූ පවුර එදිනට ඉවත් වීමයි. යුදෙව්වන් පූජාසනය වටා පෙළ ගැසී සිටින විට, බැටළුවා මරන ලද්දේ පූජකයන් නොව සාමාන්ය යුදෙව්වන් විසිනි. පූජකයන් කළේ එම රුධිරය භාජනවලට ගෙන පූජාසනය මත ඉසීම පමණි.
මෙම ක්රියාවෙහි දේවධර්මීය වැදගත්කම කරුණු කිහිපයකින් පැහැදිලි කළ හැක:
ගෘහය දේවමාළිගාවක් වීම: ඊජිප්තුවේදී මුල් පාස්කුව පැවැත්වූයේ නිවෙස් තුළ බැවින්, සෑම යුදෙව් නිවසක්ම අතේ ගෙන යා හැකි දේවමාළිගාවක් බවටත්, සෑම පවුලේ ප්රධානියෙක්ම පූජකයෙකු බවටත් පත් විය. ජෙරුසලමේ දේවමාළිගාවට වන්දනාව මධ්යගත කළ පසුද, එම මුල් දේවධර්මීය පදනම රැකගැනීමට රබ්බිවරුන් උත්සාහ කළහ.
සමානාත්මතාවය: පූජකයන්ට පමණක් සීමා වූ වරප්රසාද සාමාන්ය ජනයාට විවෘත වීම තුළින් පෙන්වා දෙන්නේ දෙවියන් වහන්සේ ඉදිරියේ මුළු ජාතියම සමාන ලෙස ගිවිසුම්ගතව සිටින බවයි.
අනාගත බලාපොරොත්තුව: මෙම සංකල්පය පසුකාලීනව අළුත් ගිවිසුමේ "රාජකීය පූජක තත්ත්වය" (Royal Priesthood) දක්වා විහිදී යයි. 1 පේතෘස් 2:9 හි පවසන පරිදි, "ඔබ වනාහි... රාජකීය පූජක සමූහයකි." යුදෙව් පාස්කුව තුළින් පුහුණු කළ මෙම සාමූහික පූජකත්වය ක්රිස්තියානි දේවධර්මය තුළ සියලුම ඇදහිලිවන්තයන්ට දෙවියන් වහන්සේ වෙත සෘජුවම ළඟා වීමට ඇති අයිතිය තහවුරු කරයි.
එබැවින්, ජෙරුසලමේ පූජාසනය වෙත රුධිරය වැක්කිරීම යනු හුදු ආගමික වතාවතක් නොව, මුළු ජාතියම එකම ආත්මික අනන්යතාවයකින් බැඳී සිටින බව ප්රකාශ කරන උත්තරීතර මොහොතකි.
සාරාංශය
ඊජිප්තුවේ පාස්කුව සහ ජෙරුසලමේ පාස්කුව යනු එකම ගැලවීමේ කතාවේ පරිච්ඡේද දෙකකි. ඊජිප්තුවේදී එය ආරම්භ වූයේ මරණයෙන් බේරීම සඳහා (Apotropaic) තම නිවෙස්වල උළුවහු මත රුධිරය තැවරීමේ හදිසි විප්ලවීය ක්රියාවක් ලෙසය. එහිදී බැටළුවා පූජා කිරීම යනු ඊජිප්තු සංස්කෘතික බැඳීම් කඩා දමමින් තම සැබෑ මැවුම්කරුවා වන යෙහෝවා දෙවියන් වහන්සේ (Berit - בְּרִית) කෙරෙහි විශ්වාසය තැබීමයි.
නමුත් ජෙරුසලමේ දේවමාළිගාව මධ්යගත වීමත් සමඟ, මෙම පෞද්ගලික ආරක්ෂක චාරිත්රය ජාතික සමගිය සංකේතවත් කරන උත්තරීතර වන්දනාවක් (Zikkaron - זִכָּרוֹן) බවට පත් විය. ගෘහස්ථ බැටළුවාගේ සිට දේවමාළිගාවේ පූජාසනය වෙත රුධිරය ගෙන යාම මගින් ඊශ්රායෙල්වරුන් ප්රකාශ කළේ තමන් සියල්ලන්ම එකම "පූජක රාජ්යයක්" බවයි. නික්මයාම 12:6 හි එන ව්යාකරණමය අභිරහස වන "එක් බැටළුවා" ($אֹתוֹ$) මුළු ජාතියටම ප්රමාණවත් වීම තුළින් පෙනී යන්නේ දෙවියන් වහන්සේ ඉදිරියේ මුළු ජාතියම එකම සාමූහික ශරීරයක් ලෙස සැලකෙන බවයි.
අදටත් පාස්කු බැටළුවාගේ කතාව අපට මතක් කර දෙන්නේ, අපගේ සැබෑ විමුක්තිය රැඳී ඇත්තේ දෙවියන් වහන්සේ සමඟ ඇති සාමූහික ගිවිසුම මත බවයි. ඊජිප්තුව නමැති වහල්භාවයේ සිට ජෙරුසලම නමැති ශුද්ධවූ ජාතිය දක්වා වූ මෙම ගමන, අවසානයේ "දෙවියන් වහන්සේගේ බැටළු පෝතකයාණන්" හරහා සමස්ත මානව වර්ගයාගේම පාපයෙන් මුදාගැනීම නමැති මහා පරිච්ඡේදය දක්වා විහිදී යයි.
Comments